ارائه راهکارهای علمی برای رفع آلودگی‌های آب‌، خاک و هوا در پژوهشگاه شیمی

به همت پژوهشگاه شیمی و مهندسی شیمی ایران کنفرانس ملی فرآیندهای پالایش آب، هوا و خاک با هدف ارائه راهکارهای علمی برای چالش‌های زیست محیطی در این زمینه با حضور محققان و متخصصان دوازدهم تیرماه جاری در مرکز همایشهای حکمت  پژوهشگاه برگزار شد.

 

دکتر رضا پناهی عضو هیات علمی پژوهشکده نفت ، دبیر اجرایی کنفرانس با اشاره به فعالیت‌های پژوهشگاه شیمی و مهندسی شیمی ایران گفت: در این پژوهشگاه چهار پژوهشکده با حضور 45 عضو هیات علمی ایجاد شده است که در زمینه‌هایی چون شیمی آلی، شیمی معدنی، شیمی تجزیه و مهندسی شیمی فعالیت می‌کنند.

وی ایجاد آزمایشگاه مرکزی را از دیگر بخش‌های پژوهشگاه شیمی و مهندسی شیمی عنوان کرد و یادآور شد: این آزمایشگاه به عنوان آزمایشگاه برتر در میان شبکه آزمایشگاه‌های فناوری‌های راهبردی کشور معرفی شده است.

دکتر پناهی با اشاره به برگزاری اولین کنفرانس ملی فرآیندهای پالایش آب، هوا و خاک، اظهار کرد: دومین دوره این کنفرانس در تیرماه سال 98 برگزار می‌شود.

دبیر اجرایی کنفرانس، پذیرش 157 مقاله در قالب پوستر و انجام 5 سخنرانی توسط 5 نفر از پژوهشگران برجسته کشور پیرامون موضوعات اصلی را از ویژگی‌های این نشست علمی عنوان کرد و گفت: این کنفرانس اهدافی چون شناسایی آلودگی آب، خاک و هوا و فرآیند پالایش آن‌ها، شناسایی نیاز صنعت در حوزه‌های زیست‌محیطی، ایجاد انگیزه برای رفع چالش‌های زیست‌محیطی و ایجاد ارتباط میان جامعه، صنایع و شرکت‌ها را دنبال می‌کند.

به گفته وی، انجمن مهندسی شیمی، انجمن علوم و خاک ایران و انجمن ایمنی زیستی از جمله حامیان این کنفرانس یک روزه است.

دکتر پناهی همچنین خاطرنشان کرد: پژوهشگاه شیمی با کنفرانس بیوتکنولوژی مالزی همکاری دارد.


در ادامه نشست دکتر سعید وثوقی عضو هیات علمی دانشگاه صنعتی شریف با بیان اینکه میزان تولید پسماند شهری در کشور از حدود 45 هزار تن در سال 83 به 54 هزار تن افزایش یافته است، گفت: بر اساس اطلاعات جهانی، ایران در شاخص غلظت سالانه در رتبه یازدهم قرار دارد.


دکتر سعید وثوقی عضو هیات علمی دانشگاه صنعتی شریف و دبیر علمی کنفرانس ملی فرآیندهای پالایش آب، هوا و خاک با اشاره به آلودگی‌های زیست‌محیطی در ایران و جهان، افزود: عمده آلودگی‌های ایجاد شده در آب، هوا و محیط زیست منشا انسانی و فعالیت‌های انسانی دارد، این در حالی است که انسان برای زیست نیاز به امنیت و سلامت دارد.

وی با بیان اینکه انتشار آلودگی در هوا بر اساس چهار موج در دنیا شکل گرفت، خاطرنشان کرد: موج اول از سال 1940 تا 1950 صورت گرفت که در این موج با تولید ناکافی مواد غذایی و کاهش منابع طبیعی تجدیدپذیر مواجه شدیم.

وی موج دوم را از سال 1960 تا 1970 عنوان کرد که در آن بشر با آلودگی آب و هوا، دفع زباله‌ها، آلودگی رادیواکتیو و شیمیایی مواجه بوده است.

وثوقی موج سوم را از سال 1980 تا سال 1990 عنوان کرد که در آن ساکنان زمین با تغییر شرایط اقلیمی، باران‌های اسیدی و سوراخ شدن لایه ازن مواجه شدند و یادآور شد: در موج چهارم که از دهه 1990 تاکنون بوده است، ما با تنوع زیستی، مهندسی ژنتیک، جنگل‌زدایی، مدیریت آب، مهاجرت، پیدایش و ظهور بیماری‌های جهانی مواجه بودیم.

عضو هیات علمی دانشگاه صنعتی شریف با اشاره به مطالعات انجام شده بر روی ذرات آلاینده در هوا اظهار کرد: ذرات آلاینده در دنیا ذرات 10 میکرون است و بر اساس مطالعات انجام شده، ایران در غلظت سالانه آلودگی در جهان رتبه 11 را کسب کرده است.

دبیر علمی کنفرانس دلیل این امر را توسعه شهرنشینی، افزایش مصرف سوخت، توسعه صنعتی و توسعه شهرنشینی عنوان کردد و افزود: آلودگی‌های خاک یکی دیگر از چالش‌های کشورها است، چرا که آلودگی خاک منجر به آلودگی آب‌های زیرزمینی می‌شود.

این محقق حوزه زیست‌محیطی آلاینده‌های صنعتی، نفتی، شهری و کشاورزی را از جمله انواع آلاینده‌های خاک عنوان کرد و یادآور شد: میزان تولید پسماند شهری در کشور از حدود روزانه 45 هزار تن در سال 83 به روزانه 54 هزار تن افزایش یافته که در این زمینه از رشد 20 درصدی برخوردار هستیم.

وثوقی با اشاره به آلودگی‌های خاک، اضافه کرد: پسماندهای صنعتی،‌ پزشکی و کشاورزی گروه دیگری از پسماندها هستند که به دلیل نبود مدیریت صحیح زیست‌محیطی باعث آلودگی خاک می‌شوند و تاثیر مهمی بر سلامت انسان‌ها دارند.

به گفته وی، میزان تولید پسماند پزشکی 400 تن در روز و آمار تخمینی تولید پسماند صنعتی 20 هزار تن در روز گزارش شده است.

وی به آلودگی‌های حوزه آب اشاره کرد و گفت: در این زمینه ما با آلودگی آب‌های زیرزمینی و سطحی مواجه هستیم.

عضو هیات علمی دانشگاه صنعتی شریف گسترش فرهنگ زندگی با محیط زیست را از جمله راهکارهای جلوگیری و حذف آلودگی عنوان کرد.

وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به برگزاری کنفرانس ملی فرآیندهای پالایش آب،‌ هوا و خاک، اظهار کرد: در این کنفرانس 157 مقاله به صورت پوستر پذیرش شد که از این تعداد حدود 6 مقاله از اساتید برجسته انتخاب شدند که به صورت شفاهی ارائه خواهند شد.

در ادامه سخنرانی ها دکتر بهزاد قره‌یاضی رئیس انجمن ایمنی زیستی با تاکید بر اینکه 80 درصد پنبه، 77 درصد سویا و 33 درصد ذرت تولید شده در دنیا تراریخته هستند، گفت: با استفاده از گیاهان تراریخته امکان تجزیه مواد آلوده و همچنین منفجره در خاک فراهم می‌شود.

دکتر بهزاد قره‌یاضی در کنفرانس فرآیندهای پالایش آب، هوا و خاک با تاکید بر استفاده از مهندسی ژنتیک در بهبود بهره‌وری آب،‌ خاک و سلامت محیط زیست، افزود: محصولات تراریخته به محصولاتی اطلاق می‌شود که ساختار ژنتیک آن‌ها با هدف بهبود صفات یا حذف صفات نامطلوب مانند بهبود کیفیت محصولات غذایی، مقاومت به بیماری‌ها و افزایش امنیت محصول از طریق مهندسی ژنتیک اصلاح شده باشد.

وی اضافه کرد: بر این اساس، کاهش مصرف سموم، کاهش مصرف سموم علف‌کش، جایگزین کردن سموم علف‌کش با سموم کم‌زیان، ایجاد کشاورزی کم خاک‌ورزی و بدون شخم، کاهش گازهای گلخانه‌ای و ایجاد تنوع زیستی از جمله فواید محصولات تراریخته است.

قره‌یاضی ادامه داد: بر اساس آمارها، 88 درصد مبارزه با آفات به کرم ساقه‌خوار برنج اختصاص یافته است. این در حالی است که شالیکاران در زمان کاشت نهال‌های برنج در داخل محلول سمی در مزارع مشغول به فعالیت هستند.

استاد پژوهشکده بیوتکنولوژی کشاورزی با تاکید بر اینکه ایران در سال 83 موفق به کاشت برنج تراریخته شد، خاطرنشان کرد: علاوه بر آن ما به تولید پنبه تراریخته دست یافتیم که توسعه آن منجر به رونق پنبه‌کاری در منطقه مکران می‌شود.

به گفته وی، آفت کرم سرخ پنبه در زمان شاه در منطقه مکران طغیان کرد و به جای ارائه راهکارهای علمی، منع کشت پنبه در این منطقه اعلام شد.

قره‌یاضی خاطرنشان کرد: این امر موجب بیکار شدن مردم شد و ما توانستیم گیاه مقاوم به کرم سرخ پنبه را ارائه دهیم.

این محقق حوزه بیوتکنولوژی با تاکید بر اینکه از سال 1996 محصولات تراریخته وارد بازارهای جهانی شده و به تدریج افزایش یافته است، ادامه داد: این امر به گونه‌ای است که در سال 2017 به میزان 189.8 میلیون هکتار از اراضی دنیا به کشت محصولات تراریخته اختصاص یافته است که این میزان 17 درصد سطح کل اراضی کشاورزی جهان است.

قره‌یاضی با تاکید بر این که این عدد نشان‌دهنده پذیرش جهانی از محصولات تراریخته است، اظهار کرد: در سال 2002 پنبه تراریخته وارد هندوستان شد و تا سال 2017 حدود 90 درصد پنبه تولیدشده در کشور هند تراریخته بوده است که این امر به دلیل فواید زیست‌محیطی و اقتصادی این محصول بوده است.

وی با بیان اینکه این رکورد در کشورهای میانمار و پاکستان قابل مشاهده است، خاطرنشان کرد: بر اساس آمارهای جهانی 80 درصد کل پنبه دنیا، 77 درصد سویای جهانی، 33 درصد ذرت و 30 درصد کلزای دنیا تراریخته است.

رئیس انجمن ایمنی زیستی با تاکید بر اینکه ارزش حضور تراریخته در سال 2017، 17 میلیارد دلار گزارش شده است، اظهار کرد: بر اساس یک متاآنالیز که بر روی اثرات سموم در ذرت تراریخته انجام شد، نشان داد که در ذرت تراریخته 10.1 درصد از مصرف سموم کاهش یافته است و یک مطالعه وسیع بر روی 147 مقاله مروری نشان داد که در محصولات تراریخته 37 درصد سموم شیمیایی کاهش یافته است.

وی با تاکید بر اینکه بر اساس مطالعات انجام شده در سال 2016 به میزان 48.3 میلیون کیلوگرم کاهش سموم کشاورزی در تولید محصولات تراریخته بوده است، یادآور شد: این عدد نسبت به سال قبل، 30 درصد کاهش نشان می‌دهد.

وی در عین حال با تاکید بر این‌که شدت مصرف سموم علف‌کش در 25 سال گذشته برای همه محصولات غیر تراریخته افزایش یافته است، علت این امر را افزایش جمعیت ذکر کرد، ولی روی آوردن به تولید محصولات تراریخته کاهش مصرف سموم علف‌کش را به دنبال دارد.

عضو هیات علمی پژوهشکده بیوتکنولوژی با اشاره به مزایای استفاده از سم گلایفوسیت، گفت: براساس مطالعات انجام شده از سال 1994 تا 2014 سم گلایفوسیت نسبت به سایر سموم ایجاد مسمومیت مزمن نمی‌کند.

به گفته وی بر اساس مطالعات دیگری سم گلایفوسیت که یک سم علف‌کش است، در کلاس سموم چهار (با سمیت کم) قرار دارد، ولی موادی چون آسپرین، کافئین و ویتامین D با سمیت بالا در کلاس یک قرار گرفته‌اند.

قره‌یاضی با تاکید بر اینکه کم بودن سمیت گلایفوسیت به تایید اتحادیه اروپا رسیده است، ‌یادآور شد: علاوه بر آن محصولات تراریخته موجب کاهش گازهای گلخانه‌ای می‌شود. تولید گازهای گلخانه‌ای یک دغدغه جهانی است و بر اساس آمارها ایران سالانه 700 میلیون تن دی اکسید کربن تولید می‌کند.

استاد پژوهشکده بیوتکنولوژی کشاورزی اضافه کرد: در صورتی که ایران نتواند از کاهش گازهای گلخانه‌ای جلوگیری کند، ممکن است تا سال 2020 مشمول جریمه‌های سنگین جهانی شود.

به گفته وی، ‌بر اساس آمارها سالیانه 30 هزار نفر جان خود را در اثر آلودگی‌های هوا از دست می‌دهند.

وی با بیان اینکه محصولات تراریخته از انتشار 28 هزار میلیون کیلوگرم دی اکسید کربن در سال می‌کاهد، بیان کرد: این عدد یعنی حذف 12.4 میلیون خودرو از جاده‌ها و یا تعطیلی 7 کارخانه بزرگ آلاینده.

رئیس انجمن بیوتکنولوژی زیست‌پالایی را از دیگر مزایای محصولات تراریخته عنوان کرد و گفت: گیاه‌پالایی، پالایشی است که امکان جذب، تغییر شکل‌، تجمیع و تصعید آلاینده‌ها با کمک گیاهان را به منظور زدودن آلودگی‌های آب، خاک و هوا فراهم می‌کند.

وی با بیان اینکه با استفاده از مهندسی ژنتیک می‌توان گیاهان پالایش زیستی را تولید کرد، افزود: این امر از طریق انتخاب ژن (و به طور عمده از باکتری‌هایی که بر روی آلودگی‌ها رشد می‌کنند)، انجام می‌شود.

وی با بیان اینکه با استفاده از مهندسی ژنتیک، گیاهان با خاصیت پالایش زیستی قابل تولید است، ادامه داد: این امر از طریق انتخاب ژن (و به طور عمده از باکتری‌هایی که بر روی آلودگی‌ها رشد می‌کنند) و ایجاد تغییرات لازم در آن و انتقال گیاهان امکانپذیر می‌شود.

قره‌یاضی تولید درختان تراریخته را از نمونه‌های گیاهان زیست پالایی عنوان کرد و افزود: درختان صنوبر تراریخته قادر به جذب آلاینده‌های فلزی در معادن متروکه هستند، ضمن آنکه یونجه تراریخته نیز امکان جمع‌آوری جیوه را از زمین فراهم می‌کند.

عضو هیات علمی پژوهشکده بیوتکنولوژی با اشاره به چالش آلودگی‌های مواد منفجره در خاک، اظهار کرد: محصولات تراریخته نیز قادر هستند ترکیبات مواد منفجره را در خود تجزیه کنند.

ضمنا برگزاری نمایشگاهی در موضوعات کنفرانس از دیگر برنامه های این نشست بود.

                                                                                            سنتزهای آلی در محیط آبی، چالشی برای توسعه پایدار

در مراسم افتتاحیه کنفرانس ملی فرآیندهای پالایش آب، هوا و خاک که دوازدهم تیرماه جاری که به همت پژوهشکده نفت پژوهشگاه شیمی و مهندسی شیمی ایران برگزار گردید دکتر محمد سعید عبایی استاد پژوهشکده علوم و فناوریهای نوین پژوهشگاه یکی از سخنرانان این کنفرانس بود که با عنوان "سنتزهای آلی در محیط آبی، چالشی برای توسعه پایدار" برای شرکت کنندگان سخنرانی کرد و به سوالات حضار پاسخ داد.