معاون پژوهشی وزارت علوم با اشاره به پیگیری‌های انجام‌شده برای رفع محدودیت‌های دسترسی دانشگاه‌ها به اینترنت و منابع علمی گفت: اکنون دانشگاه‌ها، پژوهشکده‌ها و دبیران نشریات علمی دسترسی کامل دارند و تلاش شده روند فعالیت‌های پژوهشی و ارتباطات علمی بین‌المللی کشور دچار اختلال نشود.

دکتر سید مهدی ابطحی روز دوشنبه در نشست خبری «فناوری؛ مسیر آینده» و در پاسخ به سوال خبرنگاران در خصوص وصل شدن اینترنت دانشجویان و دانشگاه‌ها اظهار داشت: از ابتدای کار، دانشگاه‌ها اقدام کردند و فهرست کامل دانشگاه‌ها و اعضای هیئت علمی تهیه شد تا دسترسی‌های مورد نیاز برای فعالیت‌های علمی و پژوهشی برقرار شود.

وی افزود: در مقطعی که محدودیت‌ها آغاز شد، یکی از دغدغه‌های اصلی این بود که دانشگاه‌ها بتوانند دوباره به شرایط عادی بازگردند و دسترسی‌های لازم به اینترنت و شبکه‌های علمی برقرار شود.

ابطحی ادامه داد: اکنون دانشگاه‌ها به اینترنت بین‌الملل دسترسی دارند و تلاش شده مشکلات موجود برای دانشگاه‌ها و دانشجویان تحصیلات تکمیلی به حداقل برسد.

معاون پژوهشی وزارت علوم با اشاره به پیگیری‌های انجام‌شده در سطح دولت گفت: در این زمینه نامه‌ای مشترک تهیه شد که به امضای دو وزیر (علوم و بهداشت) رسید و به رئیس‌جمهور ارائه شد تا موضوع دسترسی دانشگاه‌ها و مراکز علمی با جدیت دنبال شود.

وی تاکید کرد: بخشی از سرمایه علمی کشور در معرض آسیب قرار داشت و لازم بود ارتباطات علمی حفظ شود. ابطحی با اشاره به ظرفیت نشریات علمی کشور اظهار داشت: حدود هزار و ۸۰۰ نشریه علمی در کشور فعال هستند که سالانه نزدیک به ۲۰ هزار مقاله منتشر می‌کنند.

وی افزود: حدود یک‌سوم نویسندگان این مقالات غیرایرانی هستند و این ارتباطات علمی بین‌المللی، حاصل سال‌ها تلاش و تعامل دانشگاهی است.

معاون پژوهشی وزارت علوم تصریح کرد: در طول ۶۰ تا ۷۰ روز گذشته تلاش مستمری انجام شد تا وضعیت نشریات علمی، دانشجویان تحصیلات تکمیلی و دسترسی‌های پژوهشی دچار مشکل نشود.

وی ادامه داد: یکی از ضعف‌های موجود در فضای دانشگاهی، مسئله دسترسی‌ها بود که بر همین اساس مکاتبات لازم انجام شد و در نهایت دسترسی عمومی دانشگاه‌ها به اینترنت و شبکه‌های مورد نیاز برقرار شد.

دکتر ابطحی گفت: از دانشگاه‌های مختلف کشور نیز خواسته شد در صورت نیاز، میزبانی و حمایت لازم را برای دانشجویان و پژوهشگران فراهم کنند.

وی افزود: همچنین دستورالعمل‌هایی به دانشگاه‌ها ابلاغ شد تا همکاری لازم برای تسهیل دسترسی پژوهشگران به شبکه‌ها و زیرساخت‌های علمی انجام شود.

معاون پژوهشی وزارت علوم خاطرنشان کرد: در حال حاضر پژوهشکده‌ها دسترسی کامل دارند و دبیران نشریات علمی نیز با همکاری انجام‌شده توانسته‌اند فعالیت‌های خود را بدون وقفه ادامه دهند.

دکتر ابطحی ادامه داد: در شرایط فعلی، بخش خصوصی به‌شدت تحت فشار اقتصادی قرار دارد؛ به‌ویژه در شرایط جنگی که هنوز نقطه پایان دقیقی برای آن مشخص نیست. به همین دلیل، کشور با مسائل روز و فوری متعددی مواجه است و دبیرخانه مربوطه به‌طور مستمر در حال مدیریت این مسائل، بررسی راهکارهای تامین مالی و واگذاری امور به بخش‌هایی است که توان حل مشکلات را دارند.

وی افزود: پیش از شرایط جنگی نیز مسیری برای حمایت از نوآوری و ارتباط صنعت با دانشگاه‌ها آغاز شده بود. در قالب قانون جهش تولید دانش‌بنیان، تلاش شد به صنایع کمک شود تا از ظرفیت ساختارهای دانشگاهی برای توسعه نوآوری استفاده کنند و مشوق‌های مالی لازم نیز در این زمینه ایجاد شود.

معاون پژوهشی وزارت علوم ادامه داد: البته در اجرای این قانون، اشکالات و ضعف‌هایی وجود داشت؛ برای مثال در ماده ۱۳، برخی آیین‌نامه‌ها ضعف‌هایی داشتند و دانشگاه‌ها در استفاده از ظرفیت‌های مالیاتی یا پرداخت بدهی‌های قبلی با مشکلاتی مواجه بودند.

وی تصریح کرد: همچنین در زمینه استفاده از ظرفیت صندوق نوآوری و شکوفایی نیز سوالات و ابهاماتی وجود داشت که نیازمند هماهنگی و پیگیری بود.

دکتر ابطحی گفت: به همین منظور دبیرخانه‌ای با همکاری وزارت علوم، وزارت بهداشت و وزارت امور اقتصادی و دارایی شکل گرفت تا این مسائل را پیگیری و به رفع مشکلات کمک کند.

وی افزود: این دبیرخانه همچنین به دانشگاه‌هایی که برای آشنایی با قانون و استفاده از حمایت‌های پیش‌بینی‌شده نیاز به کمک دارند، مشاوره و راهنمایی ارائه می‌دهد.

معاون پژوهشی وزارت علوم درباره ترکیب اعضای این دبیرخانه اظهار داشت: این دبیرخانه در داخل وزارت علوم مستقر است و اعضای آن شامل معاون مربوطه، مشاور اقتصادی وزیر علوم، مشاور سیاستی رئیس و مدیرکل ارتباط با صنعت وزارت علوم هستند.

وی خاطرنشان کرد: یکی از ماموریت‌های اصلی این دبیرخانه، بررسی موانع و اشکالات موجود در مسیر جذب اعتبار مالیاتی و تسهیل استفاده دانشگاه‌ها و صنایع از ظرفیت‌های قانونی پیش‌بینی‌شده است.

دکتر ابطحی در ادامه، در پاسخ به پرسشی درباره کاهش تعداد مقالات علمی کشور و آماری که از سوی وزارت بهداشت منتشر شده، اظهار داشت: بخشی از ماجرا این است که ما سالانه حدود ۷۷ هزار مقاله علمی تولید می‌کنیم و در این میان، برخی کشورها مانند ترکیه رشد بسیار بالایی را تجربه کرده‌اند؛ به‌گونه‌ای که رشد ۲۴ درصدی تولید مقالات علمی برای این کشور ثبت شده که رقم قابل‌توجهی است.

وی افزود: زمانی که رئیس دانشگاه بودم، همواره این مسئله برایم اهمیت داشت که جامعه دانشگاهی نسبت به وضعیت آموزش عالی حساس باشد. در گذشته، مهم‌ترین دغدغه دانشجویان بیشتر به خوابگاه و تغذیه مربوط می‌شد، اما امروز حساسیت‌ها به سمت کیفیت تجهیزات دانشگاهی و امکانات پژوهشی رفته است.

معاون پژوهشی وزارت علوم تصریح کرد: تجهیزات دانشگاهی کشور مدت‌هاست نوسازی نشده و امکانات جدید به اندازه کافی در اختیار دانشگاه‌ها قرار نگرفته است؛ در حالی که علم و فناوری از دل همکاری‌های بین‌المللی، دسترسی به تجهیزات و ارتباط با منابع علمی شکل می‌گیرد.

وی ادامه داد: اگر غیر از این مسیر، یعنی بدون ابزار مناسب، ارتباطات بین‌المللی و دسترسی به منابع علمی، به دنبال تولید علم باشیم، باید نسبت به نتایج و رشدهای غیرعادی تردید کرد.

دکتر ابطحی خاطرنشان کرد: خوشبختانه ایران در حوزه اصالت علمی وضعیت قابل قبولی دارد، اما واقعیت این است که محدود شدن همکاری‌های بین‌المللی، کاهش فرصت‌های مطالعاتی دانشجویان و استادان و محدودیت در استفاده از آزمایشگاه‌های بزرگ بین‌المللی، بر روند تولید علم تاثیر گذاشته است.

افزایش ۶ برابری سهم خدمات دانشجویی از بودجه دانشگاه‌ها

وی افزود: در سال‌های اخیر سهم خدمات دانشجویی از بودجه دانشگاه‌ها به‌شدت افزایش یافته و تقریبا شش برابر شده است؛ موضوعی که فشار زیادی بر منابع دانشگاه‌ها وارد کرده است.

معاون پژوهشی وزارت علوم هشدار داد: اگر روند فعلی ادامه پیدا کند، ممکن است ایران از جمع ۲۰ کشور برتر دنیا در حوزه تولید علم خارج شود؛ در حالی که برای حفظ جایگاه مناسب، کشور نیازمند حداقل ۱۰ درصد رشد سالانه در خروجی‌های علمی است.

وی ادامه داد: تولید علم اصیل نیازمند توجه، زیرساخت و ابزار مناسب است و معاونت علمی ریاست جمهوری و سایر بخش‌های مرتبط نیز برنامه‌هایی برای تقویت آزمایشگاه‌های تحقیقاتی و حمایت از پژوهش دنبال می‌کنند.

دکتر ابطحی با اشاره به تاثیر تنش‌ها و جنگ بر تولید علم گفت: شرایط جنگی نیز بر این وضعیت تاثیرگذار است. برای نمونه، روسیه در یک سال با کاهش ۳۰ درصدی و طی پنج سال با کاهش ۴۲ درصدی تولیدات علمی مواجه شده است.

وی تاکید کرد: هر زمان ارتباطات بین‌المللی محدود شود، آثار آن در شاخه‌های مختلف علمی نیز نمایان خواهد شد.

معاون پژوهشی وزارت علوم افزود: در این شرایط، تقویت و نمایش ظرفیت نشریات داخلی یکی از راهکارهایی بوده که دنبال شده، اما حل این مسائل نیازمند عزم و همکاری همه بخش‌هاست.

دکتر ابطحی ادامه داد: دانشگاه‌ها به‌ویژه در حوزه تحصیلات تکمیلی نیز با کاهش فعالیت مواجه شده‌اند و بخشی از اُفتی که در شاخص‌های علمی و تولیدات پژوهشی مشاهده می‌شود، محصول شرایط و محدودیت‌های سال گذشته است.

وی افزود: نگرانی امروز ما، نگرانی کل نظام علمی کشور است و تمام اقداماتی که در معاونت پژوهشی، معاونت علمی و سایر بخش‌ها انجام می‌شود، با هدف بازگرداندن کشور به مسیر صحیح رشد علمی صورت می‌گیرد؛ هرچند آثار این اقدامات با فاصله زمانی نمایان خواهد شد.

معاون پژوهشی وزارت علوم تصریح کرد: یکی از مهم‌ترین اقداماتی که می‌توان سریع‌تر انجام داد، کمک به دانشجویان تحصیلات تکمیلی برای بازگشت به آزمایشگاه‌ها و فعالیت‌های پژوهشی است.

وی ادامه داد: از دانشگاه‌ها خواسته‌ایم میزبان دانشجویانی باشند که در دانشگاه محل تحصیل خود با محدودیت یا مشکل مواجه هستند تا از طریق شبکه‌سازی و همکاری بین دانشگاهی، بخشی از مشکلات کاهش یابد.

دکتر ابطحی با اشاره به وضعیت نشریات علمی گفت: برای نشریاتی که فعالیت آنها وابسته به برخی زیرساخت‌های اینترنتی و دسترسی‌های خاص بود نیز تلاش شد دسترسی‌های لازم برقرار شود تا پیامدهای شرایط جنگی بر فعالیت‌های علمی و پژوهشی کاهش پیدا کند.

وی افزود: حمایت از آزمایشگاه‌های تحقیقاتی، پشتیبانی از تحقیقات راهبردی و کمک به دانشگاه‌ها از جمله اقداماتی است که برای حفظ و تقویت نرخ رشد علمی کشور دنبال می‌شود.

معاون وزیر علوم اظهار داشت: در حال حاضر حدود ۶۰ نشریه علمی نمایه‌نشده در کشور وجود دارد که قابلیت نمایه شدن دارند و مدیرکل سیاست‌گذاری پژوهشی وزارت علوم پیگیر تسریع روند نمایه‌سازی این نشریات است.

وی ادامه داد: این اقدام می‌تواند بخشی از فعالیت‌ها و دستاوردهای علمی چند سال گذشته را وارد آمارهای رسمی و بین‌المللی کند.

دکتر ابطحی درباره دسترسی اینترنتی دانشگاه‌ها و پژوهشگران نیز گفت: درخواست دسترسی آزاد به اینترنت برای مراکز علمی، پژوهشی و فناوری به‌صورت مشترک مطرح شد، اما ما وارد تعیین سازوکار اجرایی آن نشدیم.

وی تاکید کرد: تولید علم به آزادی عمل دانشجویان تحصیلات تکمیلی، استفاده از پایگاه‌های علمی، بررسی وضعیت مقالات و امکان ارسال و پیگیری مقالات علمی وابسته است؛ به همین دلیل دسترسی آزاد به اینترنت و منابع علمی یک ضرورت محسوب می‌شود.

معاون پژوهشی وزارت علوم افزود: در تمام این مدت، مسئولان وزارت علوم به‌طور مستمر پیگیر این مسئله بودند، زیرا صرف دسترسی محدود کافی نیست و دسترسی باید آزاد و بدون مانع باشد.

وی خاطرنشان کرد: ما نمی‌دانیم هر پژوهشگر، شرکت فناور یا عضو هیئت علمی به کدام وب‌سایت، پایگاه داده یا منبع علمی نیاز دارد؛ به همین دلیل درخواست دسترسی آزاد و نامحدود برای مراکز علمی، پژوهشی، فناوری و حتی درمانی ارائه شد.

دکتر ابطحی گفت: این درخواست با امضای مشترک مسئولان مربوطه، از جمله وزیر بهداشت؛ دکتر ظفرقندی، پیگیری شد تا در شرایط فعلی، دسترسی مورد نیاز جامعه علمی کشور فراهم شود.