رئیس فرهنگستان علوم با تأکید بر اینکه حل مساله ارتباط دانشگاه و صنعت وظیفه‌ای فراتر از وزارت علوم است، گفت: دانشمندانی که تجربه علم، صنعت، اجرا و سیاست‌گذاری را توأمان دارند، باید برای این چالش تاریخی طراحی نظام‌مند ارائه دهند.

دکتر محمدرضا مخبردزفولی در آیین گرامیداشت روز مهندس و تجلیل از برگزیدگان مهندسی کشور با اشاره به نقش تاریخی اندیشمندان ایرانی در صیانت از تمدن کشور اظهار کرد: در دوره‌ای که به تعبیر مورخان در شهرهایی مانند نیشابور تا حدود یک میلیون نفر قتل‌عام شدند، خواجه نصیر در همان زمانه حضور یافت و خداوند به او توفیق داد که در کنار دیگر اندیشمندان، ایران را نجات دهد. البته این کار تنها توسط یک فرد انجام نشد، بلکه جمعی از متفکران چنین نقشی ایفا کردند.

وی با اشاره به اینکه همان مهاجمانی که در ابتدا دست به قتل‌عام می‌زدند، به‌تدریج تحت تأثیر تربیت و فرهنگ ایرانی قرار گرفتند، افزود: برخی از آثار تمدنی که امروز در جای‌جای کشور مشاهده می‌کنیم، یادگار همان تحول فکری و تربیتی است. البته خشونت‌ها و خون‌خواری‌هایی که در تاریخ ثبت شده، جای خود دارد، اما حقیقت این است که اندیشه ایرانی توانست مسیر تاریخ را تغییر دهد.

رئیس فرهنگستان علوم تصریح کرد: ایران همواره به دلیل نگاه عمیق دانشمندان خود و روحیه علم‌دوستی و دانش‌پروری‌اش ماندگار بوده است.

دکتر مخبردزفولی با بیان اینکه چند سال پیش در آنکارا سخنرانی‌ای درباره خواجه نصیر داشتم، ادامه داد: موضوع بحث من مهندسی نبود، بلکه به توانمندی‌های پزشکی و جراحی‌های خواجه نصیر پرداختم. وقتی مستندات تاریخی این توانمندی‌ها را ارائه کردم، بسیاری متعجب شدند که چگونه شخصیتی که بیشتر به‌عنوان متفکر و مهندس شناخته می‌شود، در پزشکی نیز صاحب نظر بوده است.

وی افزود: در اجلاس بین‌المللی دیگری در مونترآل کانادا که موضوع آن بیت‌الحکمه بود، به آمار کتاب‌های موجود در این مراکز علمی اشاره شد؛ گاه گفته می‌شود در بیت‌الحکمه بغداد حدود ۴۰۰ هزار و حتی تا یک میلیون جلد کتاب وجود داشته و در دوره فاطمیان مصر نیز حدود یک میلیون و ۴۰۰ هزار جلد کتاب نگهداری می‌شده است. این‌ها جلوه‌های تمدن اسلامی، ایرانی و شرقی است.

رئیس فرهنگستان علوم با اشاره به اینکه امروز ما تصور می‌کنیم نمی‌توان همچون گذشته جامع‌نگر بود، اظهار کرد: هر یک از شما مهندسان، در درون خود علاوه بر تخصص فنی، انسانی فرهیخته با نگرش فلسفی و معرفتی هستید. چگونه می‌توان این توانمندی‌ها را از هم جدا کرد؟

وی ادامه داد: متأسفانه ما خود را در چارچوب‌های محدود تعریف کرده‌ایم؛ به‌گونه‌ای که اگر فردی خارج از حوزه تخصصی خود وارد عرصه‌ای دیگر شود، به او گفته می‌شود این حوزه به تو مربوط نیست. در حالی که غرب زودتر از ما متوجه این اشکال شده و به نگاه کل‌نگر در علم بازگشته است.

دکتر مخبردزفولی تأکید کرد: می‌توان مهندس بود و در زیست‌شناسی و پزشکی نیز توانمند بود؛ همان‌گونه که می‌توان پزشک بود و در مهندسی صاحب مهارت شد. شخصیت‌هایی چون شیخ بهایی، ابن سینا و فارابی نمونه‌هایی از این جامعیت هستند. ما خود این بزرگان را دست‌نیافتنی کرده‌ایم، در حالی که چنین ظرفیتی در انسان معاصر نیز وجود دارد.

وی با بیان اینکه امروز در دانشکده‌های مهندسی دنیا، اخلاق و فلسفه نیز تدریس می‌شود، گفت: ما باید اجازه دهیم استعدادهای چندبعدی رشد کنند. گاهی با استناد به قواعد اداری و قانونی، مسیر را محدود می‌کنیم و اجازه بروز ظرفیت‌های گسترده‌تر را نمی‌دهیم.

رئیس فرهنگستان علوم خاطرنشان کرد: مهندسان و دانشمندان علوم مهندسی می‌توانند در گشودن این فضا پیشتاز باشند؛ همان‌گونه که در بسیاری از عرصه‌ها پیشگام بوده‌اند.

دکتر مخبردزفولی در ادامه با طرح پرسشی اساسی اظهار کرد: بیش از سه دهه است که موضوع ارتباط دانشگاه و صنعت به‌عنوان دغدغه مشترک دلسوزان علم کشور مطرح می‌شود، اما همچنان پاسخ روشنی برای آن نیافته‌ایم. سال‌ها مسئولان در وزارت علوم تلاش کرده‌اند، اما هنوز به راه‌حل عملی نرسیده‌ایم.

وی افزود: نمی‌گویم پاسخ وجود ندارد، بلکه شاید ما پرسش را به‌درستی طرح نکرده و روش رسیدن به پاسخ را دنبال نکرده‌ایم.

رئیس فرهنگستان علوم با اشاره به برگزاری دوره‌های متعدد انتخاب مهندس برجسته، استاد برجسته و پژوهشگر جوان، گفت: وقتی این افراد جزو برترین‌های صنایع هستند، چرا با همفکری آنان و مجموعه‌های مهندسی، راهکاری مشترک برای تقویت ارتباط دانشگاه و صنعت طراحی نمی‌شود؟

وی تصریح کرد: این مساله صرفاً وظیفه یک دانشگاه نیست؛ موضوعی فرادانشگاهی و در حیطه مسئولیت فرهنگستان و مجموعه مهندسی کشور است که می‌تواند با همکاری سایر گروه‌ها به نتیجه برسد. شاید همه ما، از جمله خود من، در پرداختن جدی به این موضوع غفلت کرده‌ایم و لازم است با نگاه نو و عزم مشترک آن را دنبال کنیم.

دکتر مخبردزفولی با بیان اینکه نمی‌توان گفت این موضوع به ما ارتباطی ندارد و باید وزارت علوم یا دانشگاه‌ها به آن بپردازند، اظهار کرد: این کار اصلی ماست و فرهنگستان نیز در قبال آن مسئول است. باید در گروه مهندسی تأمل شود که چه سازوکار پویایی برای درهم‌تنیدگی علم و عمل و پیوند دانش و صنعت می‌توان تعریف کرد.

وی با اشاره به اینکه جوانی که وارد رشته‌های مهندسی می‌شود باید دورنمای روشنی از آینده شغلی خود داشته باشد، گفت: این دانشجو باید بداند جایگاهش چیست و چه گزینه‌هایی پیش روی اوست. چه کسی باید این نگاه و دورنما را برای او ترسیم کند؟ ما که هر کدام در رشته خود دانشمند برجسته هستیم، باید به این پرسش‌ها پاسخ دهیم.

رئیس فرهنگستان علوم ادامه داد: امروز صرف ارائه دروس کلاسیک دو یا چهار واحدی کافی نیست؛ ما باید به این پرسش‌های بنیادین پاسخ دهیم. در کشور قله‌های علمی در حوزه برق، انرژی و سایر رشته‌های مهندسی داریم که جزو مراجع جهانی هستند و این مایه افتخار است، اما پاسخ به مسئله اشتغال و بهره‌وری فارغ‌التحصیلان نیز وظیفه ماست.

دکتر مخبردزفولی با بیان اینکه ما مسئول فارغ‌التحصیلی هستیم که با همه توانمندی‌هایش به دنبال شغل می‌گردد، افزود: اگر این جوان سال‌ها بیکار بماند، انرژی او هدر می‌رود، امکان تشکیل خانواده را از دست می‌دهد و ممکن است دچار ناامیدی و افسردگی شود. چه کسی باید برای این موضوع فکر کند؟

وی تصریح کرد: ما جزو چند کشور اول دنیا از نظر تعداد فارغ‌التحصیلان مهندسی هستیم و در عین حال صنایع مادر متعددی مانند فولاد، پتروشیمی و مس در اختیار داریم. پرسش این است که فرهنگستان چه سازوکاری طراحی کرده تا این ظرفیت عظیم انسانی با جریان دانشی کشور پیوند بخورد؟

رئیس فرهنگستان علوم با اشاره به برگزاری بیش از دو دهه جایزه مهندس برجسته، گفت: هر یک از این مهندسان در صنعت خود چهره‌ای اثرگذار هستند، اما باید بررسی شود ارزش افزوده آن‌ها برای جریان علم و برای حل مسئله اشتغال جوانان چه بوده است. چه الگویی در صنعت ایجاد کرده‌ایم که فارغ‌التحصیل مهندسی نگران آینده شغلی خود نباشد؟

وی با مقایسه وضعیت مهندسی و پزشکی افزود: در حوزه پزشکی، قریب به اتفاق فارغ‌التحصیلان امکان اشتغال دارند و جایگاه، تکریم و پشتیبانی مشخصی برای آنان تعریف شده است. چرا در مهندسی، با وجود صنایع بزرگ کشور، چنین سازوکاری شکل نگرفته است؟

دکتر مخبردزفولی تأکید کرد: باید بررسی شود مهندس برجسته‌ای که تجلیل می‌شود، چه الزامی در صنعت خود طراحی کرده تا فارغ‌التحصیلان مهندسی جذب شوند و دچار آسیب‌های اجتماعی و اقتصادی نشوند. اگر صنایع پیشرفته و های‌تک داریم، چه تعریفی از ارتباط آن‌ها با دانشگاه ارائه کرده‌ایم؟

وی با ابراز نگرانی نسبت به وضعیت فارغ‌التحصیلان اظهار کرد: جوانان ما با ضریب هوشی بالا و توانمندی فراوان برای حل مسائل کشور فارغ‌التحصیل می‌شوند، اما سرگردان می‌مانند. گاهی گفته می‌شود وظیفه دانشگاه یا وزارت علوم تضمین شغل نیست، اما پرسش این است که چرا با وجود بیکاری گسترده در برخی رشته‌ها مانند کشاورزی، ضریب نفوذ فناوری در این بخش زیر ۱۰ درصد است؟

رئیس فرهنگستان علوم با بیان اینکه این مسائل باید موشکافانه و با حضور مشترک صنایع و دانشمندان بررسی شود، گفت: لازم است کارگروه‌های تخصصی مشترک تشکیل شود و هر حمایتی که فرهنگستان باید انجام دهد، دریغ نخواهد کرد.

وی خاطرنشان کرد: مهندسی یعنی طراحی سیستماتیک؛ چرا در طراحی نظام‌مند ارتباط دانشگاه و صنعت توفیق قابل توجهی نداشته‌ایم؟ تجلیل از مهندسان برجسته و اعطای جوایز ارزشمند و ضروری است، اما کافی نیست. اگر راه و روش این پیوند را پیدا نکنیم، صرف تقدیر و تشویق نمی‌تواند گره‌های اصلی کشور را باز کند.

دکتر مخبردزفولی با بیان اینکه صرف برگزاری جشنواره‌ها و اعطای جوایز ارزشمند است، اما کافی نیست، اظهار کرد: اگر این اقدامات به طراحی سازوکارهای عملی برای حل مسائل کشور منجر شود، می‌تواند منشأ تحولات اساسی باشد.

وی با اشاره به گزارشی که پیش از حضور در جلسه مطالعه کرده بود، گفت: در گزارش گروه مهندسی درباره میزان اتلاف انرژی، اعدادی مطرح شده که اگر دقیق باشد، رقم هدررفت سالانه انرژی کشور بین ۱۴۰ تا ۱۵۰ میلیارد دلار برآورد می‌شود. این ارقام بسیار قابل تأمل است و نشان می‌دهد با یکی از مشکلات جدی کشور مواجه هستیم.

رئیس فرهنگستان علوم افزود: اگر فرهنگستان به این مقوله‌ها به‌صورت جدی ورود کند و برای آن‌ها راهکار ارائه دهد، حتماً برای این پیشنهادها مخاطب و مطالبه‌گر وجود خواهد داشت و سیاست‌گذاران ناگزیر به توجه و اجرای آن خواهند بود. اما ما هنوز این مسائل را به‌صورت منسجم و مطالبه‌گرانه در برابر تصمیم‌گیران قرار نداده‌ایم؛ چه در حوزه ارتباط دانشگاه و صنعت، چه در مسئله اتلاف انرژی و چه در موضوع آینده شغلی فارغ‌التحصیلان مهندسی.

دکتر مخبردزفولی تأکید کرد: حل این مسائل، گره‌گشایی از کشور است و انتظار از نخبگان و بزرگان مهندسی نیز همین است. هر یک از ما کلاس درس خود را برگزار می‌کنیم، اما کلاس اصلی امروز، کلاس گره‌گشایی از مشکلات کشور است.

وی با اشاره به جشنواره‌هایی که هر سال با همت اعضای گروه مهندسی برگزار می‌شود، اظهار کرد: این رویدادها می‌تواند نماد گره‌گشایی از مسائل کشور باشد؛ به‌شرط آنکه برگزیدگان دانشگاهی، صنعتی و پژوهشی صرفاً مورد تجلیل قرار نگیرند، بلکه در قالب یک مجموعه هم‌افزا به میدان حل مسئله وارد شوند.

رئیس فرهنگستان علوم با بیان اینکه شاید لازم باشد یک کلونی یا شبکه از برگزیدگان شکل گیرد، گفت: گروه مهندسی می‌تواند این شبکه را سازمان‌دهی کند و از آنان بخواهد با مشارکت یکدیگر راه‌حل‌های عملی برای کشور طراحی و ارائه دهند. اگر چنین اتفاقی رخ دهد، بسیاری از مشکلات کشور، دست‌کم در حوزه‌های مرتبط با فعالیت‌های مهندسی، قابل حل خواهد بود.

دکتر مخبردزفولی در پایان با قدردانی از تلاش‌های انجام‌شده در گروه‌های علمی مختلف خاطرنشان کرد: این مسیر در برخی گروه‌ها آغاز شده است و امید می‌رود با انسجام بیشتر، به نتایج ملموس‌تری منجر شود.