استاد دانشگاه صنعتی شریف، رئیس بنیاد ملی علم ایران شد
ژانویه 27, 2026
صد و چهل و نهمین جلسه مجمع عمومی فرهنگستان علوم، با حضور دکتر محمدرضا عارف معاون اول رئیسجمهور، دکتر محمدرضا مخبردزفولی رئیس فرهنگستان علوم و جمعی از اعضای پیوسته برگزار شد.
به گزارش روابط عمومی و اطلاعرسانی فرهنگستان علوم، این نشست با تلاوت آیاتی از قرآن کریم توسط دکتر سیدمصطفی محقق داماد آغاز شد و سپس با خوشامدگویی دکتر محمدرضا مخبردزفولی، رئیس فرهنگستان علوم، و تبریک اعیاد شعبانیه، جلسه مجمع عمومی رسمیت یافت.
احیای نقش فرهنگستانها در راهبرد علمی کشور
دکتر عارف در مجمع فرهنگستان علوم با یادآوری انحلال فرهنگستانها در اواخر دهه ۵۰ شمسی گفت: در دهه ۶۰ ضرورت ایجاد فرهنگستانها برای نگاه راهبردی به علم و فناوری و پیشرفت کشور در همه بخشها به وجود آمد، اما به دلیل عدم حمایتهای جدی، این نهادها نتوانستند به عنوان عصاره دانشمندان برجسته کشور فعالیت کنند.
تمرکز دولت چهاردهم بر سند چشمانداز
دکتر عارف تأکید کرد: دولت چهاردهم راهحل مسائل را در علم و فناوری میبیند و بر همین اساس فعالیتهای خود را آغاز کرد. برای انجام فعالیتهای راهبردی بدون حساسیتزایی داخلی و خارجی، بر سند چشمانداز متمرکز شدیم؛ اما این سند در زمانی نوشته شده بود که جنگهایی مانند جنگ ۱۲ روزه را تجربه نکرده بودیم.
وی افزود: هدف اصلی سند چشمانداز ۲۰ ساله، توسعه علم و فناوری و رسیدن به جایگاه اول در منطقه بود. در دولت چهاردهم برنامهریزی کردیم که تا پایان کار این دولت، نه تنها جایگاه اول در منطقه، بلکه تأثیرگذاری در دنیا و اجرای منویات مقام معظم رهبری در ارتباط با مرجعیت علمی را محقق کنیم.
نقش فرهنگستانها در حل ناترازیها
دکتر عارف تصریح کرد: بنای دولت بر این بود که برای حل ناترازیها به اتکای علم و فناوری جلو برویم. فرهنگستانها در این زمینه خوش درخشیدند و سند فرهنگستان در حل ناترازی آب به کارگروهی در دانشگاهها ارجاع شد که با محوریت دانشگاه تهران در حال اقدام است.
دانشگاهها؛ از نگاه قیممآبانه تا خودگردانی
معاون اول رئیسجمهور با اشاره به دیدار خود با مقام معظم رهبری در دهه ۷۰ گفت: در آن زمان به رهبری اعلام کردم که نگاه من به دانشگاه بر این مبناست که باید دانشگاه با دولت قرارداد ببندد و به صورت هیئت امنایی اداره شود. رهبری در آن جلسه تأکید کردند که دانشگاه تهران نماد آموزش عالی است و امروز ما در این مسیر حرکت میکنیم که امور دانشگاهها توسط خود دانشگاهیان اداره شود.
دکتر عارف افزود: نگاه قیممآبانه به دانشگاهها باید تغییر پیدا کند. ما میخواهیم دانشگاهها تأثیرگذار، مسئولیتپذیر و دارای اختیار باشند. اگر دانشگاه برای کوچکترین اقدام صلاحیت نداشته باشد، چگونه انتظار داریم که اساتید صلاحیت حل مشکل کمآبی را داشته باشند؟
هشدار درباره غفلت در حوزه سایبری
وی با اشاره به غفلتهای گذشته در بخش سایبری گفت: جمهوری اسلامی ایران زمانی در بخش سایبری و امنیت فضای ارتباطی دست برتر را در دنیا داشت و با سند افتا که در سال ۸۴ نوشتیم، جز معدود کشورهایی بودیم که این سند را تهیه کرده بود. اما در سالیان بعد غفلت شد و ضربه خوردیم. این ضربات جوانان دانشمند ما را بیدار کرده است.
مصوبات کلان: بنزین و اصلاح یارانهها
دکتر عارف به دو طرح مهم دولت چهاردهم؛ آییننامه بنزین و اصلاح یارانهها اشاره کرد و گفت: به خاطر عملکردهای قبلی در خصوص بنزین با مسئله جدی روبرو بودیم که اگر اقدامی اتخاذ میشد، با نارضایتی مردم روبرو میشدیم. اما با تعامل و رایزنی با اساتید و نخبگان، آییننامه بنزین تدوین شد که نسخه نهم آن پس از جمعبندی نظرات نخبگان، بدون کوچکترین مسئلهای ابلاغ شد.
وی در مورد اصلاح یارانهها افزود: این یک آرزوی دیرینه بود، اما فضای شعاری و سیاسی مانع از اجرای آن میشد. در دولت چهاردهم با مشورت طولانی همه صاحبنظران به این جمعبندی رسیدیم که یارانهها به انتهای زنجیره منتقل شود. این اقدام با بحران اغتشاشات اخیر همزمان شد، اما ما نمیتوانستیم عقبنشینی کنیم. در نهایت، بیش از ۸۰ میلیون نفر از طرح کالابرگ استفاده کردند.
تدوین برنامه هشتم توسعه با محوریت فرهنگستانها
معاون اول رئیسجمهور خاطرنشان کرد: باید تدوین سیاستهای برنامه هشتم توسعه از همین امروز در فرهنگستانها آغاز و جلسات مشترک با وزرای مرتبط برگزار شود. برنامه هشتم توسعه باید کاملاً مبتنی بر علم و فناوری به ویژه فناوریهای کاربردی باشد. دولت به گونهای برنامهریزی کرده است که همه بودجه در ارتباط با طرحهای راهبردی اختصاص یابد تا در سه سال آینده خیزی جدی در فضای سایبری و دفاعی داشته باشیم.
پیامهای راهبردی جنگ ۱۲ روزه
دکتر محمدرضا عارف در مجمع فرهنگستان علوم با اشاره به شرایط آغاز به کار دولت چهاردهم گفت: در همان روزهای ابتدای کار، مهمان رسمی این دولت ترور و شهید شد که پیامهای زیادی داشت. دولت چهاردهم این پیام را به خوبی دریافت که شرایط و آینده کشور متفاوت از چهار دهه گذشته است. اگر در دهه اول انقلاب با یک جنگ نیابتی با میدانداری رژیم بعثی به پشتوانه شرق و غرب روبرو بودیم، شهادت شهید هنیه این پیام را داشت که امروز با رژیم صهیونیستی و آمریکا روبرو هستیم.
درسهای جنگ ۱۲ روزه و جهش علمی
دکتر عارف با تأکید بر اینکه استفاده از دانشمندان و دانشگاهها راهبرد دولت چهاردهم است، گفت: ضعفهای کشور در جنگ ۱۲ روزه متعلق به بخشهایی بود که به توانایی علمی کمتر توجه کردیم و برتری ما در جایی بود که به ظرفیت دانشگاهها اعتنا کردیم. وی افزود: امروز و پس از ۸ ماه از جنگ ۱۲ روزه، دستاوردهای علمی و فناوری با نگاه راهبردی به اندازه ۸ سال بوده است و یک مصونیت در این زمینه پیدا کردیم که البته باید پشتوانه علمی راهبردی داشته باشد که محل آن نیز فرهنگستانها است.
آمادگی دائمی و اقتصاد جنگی
دکتر عارف با بیان اینکه دولت چهاردهم از روز اول حالت جنگی برای خود تعریف کرد، گفت: به محض آغاز جنگ ۱۲ روزه، برنامه اقتصادی جنگی حاکم شد و به مدیران ارشد، وزرا و استانداران اختیار تام دادیم که پاسخ خوبی هم گرفتیم.
وی تأکید کرد: امروز باید برای یک حالت جنگی آمادگی داشته باشیم. راهبرد ما این است که هیچ وقت جنگی را شروع نمیکنیم، اما اگر تحمیل شد، دفاع میکنیم و پایان جنگ با دشمنان نخواهد بود. ما اهل گفتوگو و منطق هستیم، اما اگر جنگی آغاز شود، پایان آن دیگر با دشمنان نیست.
تحلیل حوادث اخیر و نقش دشمن
معاون اول رئیسجمهور با اشاره به حوادث اغتشاشات اخیر گفت: تحلیلها نشان میداد که دشمنان پس از جنگ ۱۲ روزه وارد عملیات روانی خواهند شد و فضای «نه جنگ، نه صلح» را به داخل ایران تحمیل کنند. به همین دلیل بخش جنگ روانی و رسانهای را با سرعت فوقالعاده بالایی شروع کردند و متأسفانه تا حدودی نیز موفق شدند.
وی افزود: در حوادث اخیر، دشمنان بر روی کشتهسازی برنامهریزی کردند و هر روز آمار را بالاتر میبرند. اما در روزهای آینده اسامی همه جانباختگان بههمراه کد ملی اعلام میشود و هرگونه ادعای مغایرت بررسی و در صورت احراز، اصلاح و بهصورت رسمی به اطلاع مردم خواهد رسید تا آمار واقعی مشخص شود. همه جانباختگان حوادث اخیر فرزندان ما هستند، اعم از شهدا و افرادی که بدون وابستگی به جریانهای تروریستی و صرفاً در اثر فریب عملیات روانی دشمن جان خود را از دست دادند. در این میان و اگر شرایط زندگی آنان را بررسی کنیم، خواهیم دید که ما مسئولان نیز سهیم بودیم.
تمایل به مذاکره با تضمینهای واقعی
دکتر عارف در پایان با اشاره به تمایل دولت برای مذاکره گفت: ما برای مذاکره اعلام آمادگی کردیم، اما این بار تضمین میخواهیم. آمریکا در میانه دور قبلی مذاکرات که روند خوبی نیز داشت، به جمهوری اسلامی ایران حمله کرد. حال چه تضمینی وجود دارد که این بار چنین کاری نکند؟ اگر اطمینان داشته باشیم که بدنبال یک مذاکره واقعی و نه پوششی برای شیطنت بزرگتر هستند، مذاکره میکنیم.
نقش ویژه فرهنگستان ها در ارائه راه حل برای مسائل مختلف کشور
دکتر محمدرضا مخبر دزفولی رئیس فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران نیز در این نشست بر اهمیت جایگاه فرهنگستان در حل مسائل روز کشور تاکید کرد . وی نقش فرهنگستان ها را در بازیابی راه حل های علمی مسائل محتلف موجود در کشور حائز اهمیت دانست و از روابط نزدیک دولت با فرهنگستان علوم برای اقدامات آتی در حوزه های مختلف علمی و فناوری خبر داد.
وی همچنین به کارویژه های فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران در همکاری با دولت در حوزه نگارش برنامه هشتم توسعه و راه حل ناترازی های کشور اشاره کرد.
در ادامه، دکتر محمدرضا شمس اردکانی، دبیر فرهنگستان علوم، گزارشی جامع از عملکرد و فعالیتهای فرهنگستان علوم در سال جاری ارائه کرد و ضمن تبیین برنامهها و اقدامات انجامشده، به اهم دستاوردها، فعالیتهای علمی، سیاستگذاریها و تعاملات علمی فرهنگستان در سطوح ملی و بینالمللی اشاره کرد.
همچنین دکتر حسن ظهور، عضو پیوسته فرهنگستان علوم، گزارشی تحلیلی از وضعیت اعضای فرهنگستان علوم از منظر پراکندگی جغرافیایی و سطح دانشگاههای محل فعالیت اعضا ارائه داد و در ادامه مقرر شد آمار اعضا بر اساس میزان عضویت بانوان و آقایان نیز بررسی شود و در نهایت، سازوکار و فرمولی مشخص برای فرآیند عضویتگیری در فرهنگستان علوم تدوین و ارائه شود.
در بخش دیگری از این جلسه، پیشنهاد عضویت وابسته دکتر محمدحسین پناهی، استاد دانشگاه علامه طباطبایی، مطرح و پس از معرفی ایشان توسط دکتر حسین نمازی، رئیس گروه علوم انسانی فرهنگستان علوم، با حداکثر آرا برای یک دوره چهارساله به تصویب اعضای مجمع عمومی رسید.
