رئیس بنیاد ملی علم ایران با اشاره به اینکه برنامه ملی «جهش» به‌منظور توقف افت تولید علم و ارتقای کیفیت خروجی‌های پژوهشی با اختصاص یک‌همت اعتبار به ۲۰ دانشگاه برتر کشور آغاز شد، گفت: تاکنون ۸۸۳ میلیارد تومان برای ۱۷ دانشگاه تصویب و حدود ۲۷۰ میلیارد تومان پرداخت شده است.

به گزارش ایسنا، محمدرضا هرمزی‌نژاد امروز در نشست خبری معرفی برنامه ملی «جهش» در تشریح دلایل شکل‌گیری برنامه ملی «جهش»، به روند نزولی تولیدات علمی کشور در سال‌های اخیر اشاره کرد و گفت: اگرچه جایگاه ایران در نظام‌های مختلف رتبه‌بندی علمی از جمله سایماگو، وب آو ساینس و سایر پایگاه‌های بین‌المللی ممکن است متفاوت باشد، اما آنچه اهمیت دارد روند کلی تولیدات علمی کشور است که طی چند سال اخیر کاهش محسوسی را تجربه کرده است.

به گفته وی، این وضعیت به‌گونه‌ای بود که ضرورت مداخله و برنامه‌ریزی جدی از سوی یکی از نهادهای مسئول کشور را اجتناب‌ناپذیر می‌کرد.

رئیس بنیاد ملی علم ایران با اشاره به مشکلات مالی دانشگاه‌ها خاطرنشان کرد: در بسیاری از موارد بیش از ۹۰درصد اعتبارات دانشگاهی صرف پرداخت حقوق و دستمزد می‌شود؛ در نتیجه منابع محدودی برای فعالیت‌های پژوهشی باقی می‌ماند و طبیعی است که چنین شرایطی بر میزان تولیدات علمی و جایگاه علمی کشور تأثیر بگذارد.

وی کاهش بروندادهای علمی را نتیجه مستقیم محدودیت‌های اعتباری سال‌های اخیر دانست و افزود: زمانی که بودجه پژوهش کاهش پیدا می‌کند، نمی‌توان انتظار داشت خروجی نظام دانشگاهی بدون تغییر باقی بماند.

حمایت دولت از پژوهش با اختصاص یک‌همت اعتبار

در ادامه این نشست، رئیس بنیاد ملی علم ایران از تصمیم دولت برای حمایت هدفمند از دانشگاه‌های پیشرو در تولید علم خبر داد و گفت: با تدبیر رئیس‌جمهور و حمایت معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور، مقرر شد یک همت اعتبار از محل منابع معاونت علمی در اختیار دانشگاه‌هایی قرار گیرد که بیشترین سهم را در تولیدات و ارجاعات علمی کشور دارند.

وی اظهار کرد: معاون علمی رییس‌جمهور از بدنه دانشگاهی کشور است؛ آشنایی ایشان با مسائل و چالش‌های دانشگاه‌ها موجب شد این موضوع با نگاه ویژه‌ای دنبال شود و مسئولیت طراحی سازوکار اجرایی برنامه نیز به بنیاد ملی علم ایران واگذار شود.

انتخاب دانشگاه‌ها بر مبنای رتبه‌بندی  ISC

هرمزی‌نژاد در تشریح نحوه انتخاب دانشگاه‌های مشمول برنامه ملی جهش توضیح داد: در بررسی‌های اولیه مشخص شد اتکای صرف به رتبه‌بندی‌های بین‌المللی مانند تایمز، کیواس و شانگهای نمی‌تواند تصویر کاملی از وضعیت دانشگاه‌های کشور ارائه دهد؛ چرا که ممکن است برخی دانشگاه‌های موفق کشور در این رتبه‌بندی‌ها جایگاه متناسبی نداشته باشند.

وی ادامه داد: به همین دلیل از ظرفیت مؤسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام (ISC) استفاده شد و ۲۰ دانشگاه برتر کشور بر اساس رتبه‌بندی این مؤسسه به‌عنوان جامعه هدف برنامه انتخاب شدند.

به نقل از معاونت علمی ریاست‌جمهوری رئیس بنیاد ملی علم ایران با اشاره به نتایج بررسی‌های انجام‌شده، تصریح کرد: تحلیل عملکرد دانشگاه‌ها نشان داد حدود ۸۰‌درصد بروندادهای علمی کشور در پنج سال گذشته توسط همین ۲۰ دانشگاه تولید شده است؛ بنابراین تمرکز حمایت‌ها بر این مجموعه می‌تواند بیشترین اثرگذاری را در ارتقای جایگاه علمی ایران داشته باشد.

تأیید سازوکار برنامه توسط وزارت علوم و وزارت بهداشت

هرمزی‌نژاد از هماهنگی کامل دو وزارتخانه علوم و بهداشت در اجرای این برنامه خبر داد و گفت: پس از طراحی مدل اجرایی، معاونان پژوهشی دو وزارتخانه در جلسه‌ای با حضور معاون علمی رییس‌جمهور جزئیات طرح را بررسی کردند و سازوکار پیشنهادی مورد تأیید کامل آنها قرار گرفت.

وی با بیان اینکه نظارت بر اجرای برنامه به‌صورت مشترک انجام خواهد شد، افزود: معاونان پژوهشی وزارت علوم و وزارت بهداشت عضو کمیته راهبری و نظارت برنامه هستند و در فرآیند ارزیابی و هدایت آن مشارکت خواهند داشت.

تخصیص اعتبار بر اساس رتبه و عملکرد دانشگاه‌ها

رئیس بنیاد ملی علم ایران با اشاره به نحوه توزیع اعتبارات، خاطرنشان کرد: بر اساس جایگاه دانشگاه‌ها در رتبه‌بندی و میزان تولیدات علمی آنها، اعتبارات متفاوتی در نظر گرفته شده است؛ به‌طوری‌که میزان حمایت از حدود ۳۰ میلیارد تومان تا ۷۲ میلیارد تومان متغیر خواهد بود.

وی این اعتبارات را برای بسیاری از دانشگاه‌ها معادل یا حتی بیش از بودجه پژوهشی سالانه آنها دانست و تأکید کرد: تزریق چنین منابعی می‌تواند تکانه‌ای جدی در فعالیت‌های پژوهشی دانشگاه‌ها ایجاد کند و زمینه اجرای برنامه‌های جدید علمی را فراهم آورد.

جنگ‌های آینده، میدان رقابت فناوری است

هرمزی‌نژاد در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به تحولات منطقه‌ای و جهانی، اهمیت سرمایه‌گذاری در پژوهش را یادآور شد و گفت: تجربه جنگ‌های اخیر نشان داده است که نبردهای امروز بیش از هر زمان دیگری بر پایه فناوری شکل می‌گیرند و فناوری نیز از پژوهش و دانشگاه آغاز می‌شود.

وی با تأکید بر ضرورت حمایت از پژوهش‌های بنیادی، اظهار کرد: اگر از دانشگاه‌ها و فعالیت‌های پژوهشی آنها حمایت نکنیم، در حوزه فناوری با عقب‌ماندگی مواجه خواهیم شد و این مسئله در رقابت‌های آینده نیز آثار خود را نشان خواهد داد.

رئیس بنیاد ملی علم ایران پیشرفت‌های فعلی کشور را حاصل توجه حاکمیت به پژوهش دانست و تصریح کرد: برای حفظ و تقویت این دستاوردها باید میزان حمایت از پژوهش و دانشگاه‌ها به شکل قابل توجهی افزایش یابد.

«ارتقای کیفیت تولیدات علمی» هدف اصلی برنامه جهش

هرمزی‌نژاد در ادامه اهداف کلان این برنامه را تشریح کرد و گفت: افزایش کیفیت و کمیت بروندادهای علمی، ارتقای سهم ایران در تولید علم جهانی، بهبود جایگاه کشور در رتبه‌بندی‌های بین‌المللی و توسعه تعاملات علمی بین‌المللی از مهم‌ترین اهداف برنامه ملی جهش است.

این مقام مسئول با تأکید بر رویکرد کیفیت‌محور این برنامه، افزود: اگرچه تعداد مقالات و تولیدات علمی نیز مورد توجه قرار دارد، اما تمرکز اصلی بر ارتقای کیفیت خروجی‌های علمی است.

به گفته وی، شاخص‌هایی نظیر تعداد مقالات جریان‌ساز، مقالات یک‌درصد و ۱۰ درصد برتر جهان، سرانه تولید مقاله، همکاری‌های علمی بین‌المللی، شاخص‌های استنادی تخصصی، انتشار کتاب در ناشران معتبر بین‌المللی و سهم بودجه پژوهشی از بودجه عمومی دانشگاه‌ها از جمله معیارهای ارزیابی برنامه خواهند بود.

الزام دانشگاه‌ها به مشارکت در تأمین منابع پژوهشی

رئیس بنیاد ملی علم ایران با اشاره به شیوه تأمین منابع برنامه، اظهار کرد: دانشگاه‌های مشمول حمایت موظف شده‌اند بخشی از منابع پژوهشی خود را نیز در کنار اعتبارات دریافتی به برنامه اختصاص دهند تا اثرگذاری این حمایت‌ها افزایش یابد.

وی افزود: بخشی از منابع در قالب مشارکت مالی دانشگاه‌ها تأمین خواهد شد تا ظرفیت سرمایه‌گذاری در حوزه پژوهش تقویت شود و دانشگاه‌ها نیز در تحقق اهداف برنامه نقش فعال‌تری داشته باشند.

نخستین برنامه مؤسسه‌محور بنیاد ملی علم ایران

هرمزی‌نژاد برنامه ملی جهش را نخستین تجربه مؤسسه‌محور بنیاد ملی علم ایران توصیف کرد و گفت: تاکنون عمده حمایت‌های بنیاد به‌صورت مستقیم از پژوهشگران، اعضای هیئت علمی، دانشجویان دکتری و پژوهشگران پسادکتری انجام می‌شد؛ اما در این برنامه اعتبار مستقیماً در اختیار دانشگاه‌ها قرار می‌گیرد.

وی با اشاره به تفاوت نیازها و مأموریت‌های دانشگاه‌های مختلف، تصریح کرد: دانشگاه‌ها خود بهترین شناخت را از ظرفیت‌ها و اولویت‌هایشان دارند؛ از همین رو اختیار تدوین برنامه‌های ارتقای جایگاه علمی به خود آنها واگذار شده است.

رئیس بنیاد ملی علم ایران همچنین از دانشگاه‌ها خواست بخشی از اعتبارات دریافتی را به توسعه فناوری‌های راهبردی و فناوری‌های پیشرو اختصاص دهند.

معرفی دانشگاه‌های مشمول حمایت

هرمزی‌نژاد در ادامه اسامی دانشگاه‌های منتخب را اعلام کرد و گفت: در بخش وزارت علوم، دانشگاه‌های تهران، صنعتی شریف، تربیت مدرس، صنعتی امیرکبیر، صنعتی اصفهان، علم و صنعت ایران، فردوسی مشهد، شهید بهشتی، تبریز، شیراز و خواجه نصیرالدین طوسی در فهرست دریافت‌کنندگان حمایت قرار دارند.

به گفته وی، در بخش علوم پزشکی نیز دانشگاه‌های علوم پزشکی تهران، شهید بهشتی، ایران، مشهد، تبریز، شیراز، اصفهان، کرمانشاه و کرمان مشمول این برنامه شده‌اند.

تصویب ۸۸۳ میلیارد تومان اعتبار برای ۱۷ دانشگاه

هرمزی‌نژاد با تشریح آخرین وضعیت اجرای برنامه اظهار کرد: از دانشگاه‌ها خواسته شد برنامه‌های خود را برای ارتقای جایگاه علمی ارائه کنند و تاکنون برنامه‌های ۱۷ دانشگاه در کمیته راهبری و نظارت به تصویب رسیده است.

این مقام مسئول، مجموع اعتبارات مصوب این دانشگاه‌ها را حدود ۸۸۳ میلیارد تومان اعلام کرد و افزود: پرداخت اعتبارات به‌صورت مرحله‌ای انجام می‌شود. در مرحله نخست، ۴۰درصد اعتبار پس از تصویب برنامه در اختیار دانشگاه قرار می‌گیرد و پس از دستیابی به حداقل ۳۰درصد پیشرفت و تأیید کمیته، مرحله دوم پرداخت انجام خواهد شد.

وی همچنین از واریز حدود ۲۷۰ میلیارد تومان به دانشگاه‌ها خبر داد و ابراز امیدواری کرد: با نهایی شدن برنامه سایر دانشگاه‌ها، روند تخصیص اعتبارات با سرعت بیشتری دنبال شود.

تأمین کامل اعتبار و چشم‌انداز سه‌ساله برنامه

رئیس بنیاد ملی علم ایران با اشاره به تأمین کامل منابع مالی طرح، گفت: تمامی اعتبار این برنامه پیش از جنگ تحمیلی اخیر توسط معاونت علمی در اختیار بنیاد ملی علم ایران قرار گرفته و از این منظر هیچ نگرانی برای اجرای آن وجود ندارد.

هرمزی‌نژاد در پایان با بیان اینکه برنامه جهش در افق سه‌ساله طراحی شده است، خاطرنشان کرد: استمرار حمایت‌ها در سال‌های آینده به میزان موفقیت دانشگاه‌ها در تحقق اهداف برنامه وابسته خواهد بود. امیدواریم این طرح بتواند زمینه‌ساز افزایش نشاط پژوهشی، ارتقای جایگاه علمی کشور و شتاب‌بخشی به روند تولید علم در دانشگاه‌های ایران شود.